Saturday, December 20, 2014

Πνευματική ιδιοκτησία και internet.

Η φωτογραφία και το αρνητικό της
Πριν περίπου μισό χρόνο, σε μια κρίση πανικού, διέγραψα από το facebook όλες τις φωτογραφίες που είχα ανεβάσει. Ο λόγος ήταν ότι το Facebook μπορούσε να επωφελείται οικονομικά από ότι φωτογραφία δημοσιεύω. Το θεώρησα άδικο και κακόβουλο οπότε αποφάσισα να τις σβήσω. Ένα σχόλιο που έλαβα ως απάντηση σε μια πρόσφατη προτροπή μου σε ένα φίλο να κατεβάσει και να δει μια ταινία, με έβαλε σε σκέψεις σχετικά με την πνευματική ιδιοκτησία και το internet.
Φυσικά η ιστορία της ιδιοκτησίας δεν είναι πρόσφατη αλλά δεν μπορούμε να πούμε και το ίδιο για την πνευματική ιδιοκτησία. Κάποιος θα δυσκολευόταν πολύ να το εξηγήσει στους αρχαίους Αθηναίους ότι για παράδειγμα οι αρχαίες τραγωδίες ήταν πνευματικές ιδιοκτησίες του Σοφοκλή, του Αισχύλου ή του Ευριπίδη. Κανένας δεν αμφισβητούσε το αυτονόητο και οι ποιητές απολάμβαναν δόξα και τιμές. Η εννοια της ιδιοκτησίας στην αρχαία Ελλάδα ήταν πολύ ποιο χαλαρά ορισμένη από ότι σήμερα και φυσικά δεν υπήρχε πνευματική ιδιοκτησία. Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν σιγά σιγά με την έξοδο από τον μεσαίωνα και την αντικατάσταση της μεγαλο-οικογένειας (φατρία) με την μικρό-οικογένεια. Περισσότεροι κανονισμοί χρειαζόντουσαν σχετικά με την διευθέτηση του ποιος κατέχει τι. Παρόλα αυτά πνευματική ιδιοκτησία δεν υπάρχει μέχρι το δεύτερο μισό του 19 αιώνα και είναι καθαρά νομική οντότητα και ως τέτοια τελείως αυθαίρετη. Δεν στηρίζεται σε κάποιους φυσικούς/βιολογικούς ή οποιαδήποτε άλλης φύσης κανόνες. Είναι το αποτέλεσμα μιας συμφωνίας η οποία ορίζει κάτι. Εξίσου αυθαίρετα θα μπορούσε να ορίζει ότι οτιδήποτε αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία είναι κτήμα του κοινωνικού συνόλου και όχι μόνο του δημιουργού του (όπως για παράδειγμα συνέβαινε στην αρχαία Ελλάδα). Ένα παράδειγμα της αυθαιρεσίας είναι ότι ένα έργο παραμένει πνευματική ιδιοκτησία ενός δημιουργού 70 χρόνια μετά το θάνατο του. Γιατί 70 χρόνια και όχι 10? Και κυρίως γιατί μετά τον θάνατο του δημιουργού του? Απλά - γιατί έτσι συμφωνήθηκε.

Στον βαθμό που κανείς δεν βγαίνει να αμφισβητήσει τον δημιουργό ενός έργου, τότε σε τι αποσκοπεί η ύπαρξη πνευματικής ιδιοκτησίας? Φυσικά στο οικονομικό - υπάρχει κόσμος που ζει από την τέχνη που παράγει.Τα πάντα φαίνονταν επαρκώς ορισμένα μέχρι που το internet προσγειώθηκε στην ζωή μας. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτό δεν θα έπρεπε να μας ανησυχεί και πολύ, απλά μερικές διορθώσεις στην παρούσα νομοθεσία θα αρκούσαν. Δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Και αυτό γιατί στο internet δεν υπάρχει ιδιοκτησία. Η ιδιοκτησία και πολύ περισσότερο η πνευματική ιδιοκτησία είναι κάτι το συμβολικό, είναι μια συμφωνία μεταξύ κυρίων, το internet δεν συνδιαλέγεται με αυτά τα πράγματα. Στο internet υπάρχουν μονάχα δεδομένα που αναπαριστούν καλλιτεχνικές δημιουργίες, υπάρχουν bits και bytes τα οποία δεν ανήκουν σε κανέναν και μπορούν να αναπαραχθούν από κάθε υπολογιστή. Για παράδειγμα, στο internet δεν υπάρχει το αρνητικό film τις φωτογραφίας του Μπρεσόν στην πύλη του Saint-Lazare (αυτό ανήκει στο ίδρυμα HCB), στο internet υπάρχει μια αλληλουχία από "0" και "1" που αναπαριστάνει αυτή την φωτογραφία. Και αυτή η αλληλουχία μπορεί να αναπαράγεται από οποιοδήποτε υπολογιστή γιατί αυτή είναι η λειτουργία του.

Αμέσως γεννιέται το ερώτημα κατά πόσο είναι ηθικό να αναπαράγεται η δημιουργία ενός καλλιτέχνη χωρίς την συγκατάθεση του. Εδώ νομίζω χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας. Γιατί ένας καλλιτέχνης να μην θέλει το έργο του να διαδοθεί σε όσον το δυνατό περισσότερους ανθρώπους? Ο λόγος για τον οποίο δυσκολευόμαστε να απαντήσουμε σε αυτό είναι γιατί έχουμε γεννηθεί και μεγαλώσει μέσα στην ιδέα την πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι αρχαίοι Έλληνες θα γελάγανε μαζί μας (έχουν πολλούς λόγους άλλωστε). Φυσικά, οι καλλιτέχνες ζουν από την τέχνη τους και δεν πρέπει να αγνοούμε τον οικονομικό παράγοντα. Για μένα, ο μόνος τρόπος για να αποδοθούν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι είναι οι ISP να πληρώνουν τους καλλιτέχνες για τον κόπο τους να δημιουργήσουν κάτι αξιόλογο. Ο κάθε ένας από εμάς, καταβάλει τον οβολό του πληρώνοντας τα τέλη σύνδεσης στο internet. Όπως δεν προσβάλω την πνευματική ιδιοκτησία βλέποντας ταινίες στο MEGA το οποίο δεν πληρώνω, έτσι και οι ISP θα πρέπει να πληρώνουν τους δημιουργούς.

Και για όλους εμάς τους υπόλοιπους που δεν είμαστε δηλωμένοι καλλιτέχνες, ούτε ζούμε από την τέχνη μας? Πόσο πολύ θα ήθελα και εγώ να πάρω το τρένο της πνευματικής ιδιοκτησίας και να καθίσω πρώτη θέση. Δυστυχώς αυτό δεν πρόκειται να γίνει στο internet όμως. Οτιδήποτε μπαίνει στο internet ξεφεύγει από οποιαδήποτε έλεγχο και μετατρέπεται σε δημόσιο αγαθό στο οποίο έχει πρόσβαση ο καθένας. Για αυτό και καμιά από τις απόπειρες να κλείσουν ή να λογοκρίνουν το internet δεν έχει αποδώσει.Παρόλα αυτά, όσο και αν δεν θέλω να το παραδεχτώ γιατί και εγώ ανεβάζω τις δικές μου φωτογραφίες στο internet, πνευματική ιδιοκτησία και internet είναι τα δυο άκρα αντίθετα. Όλοι εμείς οι υπόλοιποι που ανεβάζουμε τις δημιουργίες μας στην "κοινή θεα του internet" θα πρέπει να καταλάβουμε ότι κάνουμε μια συνειδητή επιλογή και μετατρέπουμε σε δημόσιο αγαθό κάτι το ιδιωτικό και πολύ δικό μας.

No comments: